close
تبلیغات در اینترنت
اشتغال و بیکاری

تبلیغات

ما را دنبال کنید

جستجوگر

آمارگیر

  • :: آمار مطالب
  • کل مطالب : 360
  • کل نظرات : 1122
  • :: آمار کاربران
  • افراد آنلاين : 4
  • :: آمار بازديد
  • بازديد امروز : 95
  • بازديد ديروز : 137
  • بازديد کننده امروز : 8
  • بازديد کننده ديروز : 49
  • بازديد هفته : 95
  • بازديد ماه : 6,441
  • بازديد سال : 17,131
  • بازديد کلي : 190,473
  • :: اطلاعات شما
  • آي پي : 54.198.96.198
  • مرورگر :
  • سيستم عامل :

موضوع اشتغال یکی از اساسی ترین موضوعات در تحلیلهای اقتصادی است . همان گونه که کاربر محترم BEHNAM در مطلب سلسله مراتب نیازهای مزلو به درستی مطرح کردند ، نیاز به داشتن شغل مناسب ( در گروه نیاز به امنیت و در زیربخش امنیت شغلی ) در رتبه های بالای نیازهای انسانی قرار دارد . از طرف دیگر ، مبحث اشتغال و بیکاری و نظریه های وابسته به آن ، یکی از مهمترین مباحث نظری در سطوح عالی دانشگاهی است . اهمیت این موضوع تا آنجاست که مهمترین کتاب اقتصادی قرن بیستم که توسط بزرگترین اقتصاددان معاصر ( جان مینارد کینز ) در سال 1936 تدوین شده است ، با عنوان " نظریه عمومی اشتغال ، بهره و پول " بوده و بخش اعظمی از آن به مبحث اشتغال اختصاص یافته است . این کتاب در واقع مانیفست قطب " کینزینها " در کنار مانیفست قطب " کلاسیکها " ( کتاب ثروت ملل آدام اسمیت که کاربر محترم BEHROOZ مطلب خوبی در سایت برای نویسنده آن ارائه کرده اند ) می باشد . با توجه به پیچیدگیهای نظریه های اشتغال و بیکاری ، در اینجا از بیان نظریه های تخصصی در این زمینه خودداری کرده و بیش از هر چیز به نکات تجربی و عمومی این موضوع در قالب موارد زیر می پردازیم :

1 – تعاریف . نیروی کار ( LABOUR FORCE ) در حالت کلی به افرادی در جامعه اطلاق می شود که به صورت منظم در برابر دریافت وجه یا اخذ منافعی ، به کار مشغول هستند . هر چند تعاریف استانداردی در سطوح بین المللی برای محاسبه تعداد شاغلین و افراد بیکار وجود دارد ، کشورهای مختلف دارای دستورالعملها و چارچوبهای خاص خود در این زمینه نیز می باشند به طوری که حتی سازمان متولی جهانی اشتغال ( سازمان بین المللی کار که در بندهای بعد به معرفی آن پرداخته خواهد شد ) علاوه بر ارائه تعریف استاندارد خود در این زمینه ، به طبقه بندی تعاریف در کشورهای مختلف در قالب چهار گروه عمده پرداخته است . به عبارت دیگر ، برای مشخص نمودن این که شاغل به چه کسی گفته می شود یا بیکار به چه کسی گفته می شود ( تا بر اساس آن بتوان تعداد آنها را مشخص کرد ) ، باید به تعریفی از این مفاهیم رسید و همان گونه که بیان شد ، این تعاریف در سطوح بین المللی و هر یک از کشورها دارای اختلافات قابل توجهی است . عمده ترین اختلافات در این زمینه عبارتست از :

الف – اختلاف بر اساس سن . در برخی کشورها ( مانند امریکا ، اروپای غربی و در واقع در اغلب کشورها ) ، شاغلین در محدوده سنی بالای پانزده سال تعریف می شود و در برخی دیگر ( مانند ایران ) ، سن اشتغال از ده سال به بالا محاسبه می شود . در نتیجه ، افراد کمتر از سنین تعریف شده در هر کشور ، اصولاً از نظر اشتغال یا بیکاری مورد بررسی قرار نگرفته و در اطلاعات آماری وارد نمی شوند .

ب – اختلاف بر اساس نوع محاسبه . این امر از اختلافات اساسی برای محاسبه تعداد شاغلین و بیکاران در جامعه است . در این زمینه دو روش عمده وجود دارد . در برخی کشورها ( مانند ایران ) ، در مقاطع سرشماری عمومی مستقیماً از فرد سوال می شود که در مقطع زمانی مورد نظر ( برای مثال ، در هفته قبل از سرشماری ) شاغل بوده یا خیر و اطلاعات آماری بر اساس پاسخ مستقیم افراد و بدون کنترل صحت اطلاعات ، ملاک محاسبات قرار می گیرد . روش محاسباتی دیگر اینست که شاغلین بر اساس " نظام ثبت بیکاری " تعیین می شوند . توضیح این که با توجه به لزوم حمایت از بیکاران در هر جامعه ، معمولاً حداقل حقوق و پرداختی به افرادی که اقدام به ثبت وضعیت خود به عنوان " بیکار " می نمایند صورت می گیرد که به آن بیمه بیکاری گفته می شود ( مانند همین نظام برای ایران ) و مبنای محاسبه افراد بیکار نیز همین افراد که وضعیت خود را به صورت " بیکار " در سازمانهای مربوطه ثبت کرده اند قرار می گیرد . با توجه به این که پرداخت بیمه بیکاری مستلزم انجام بررسیهای مختلف و ارائه مدارک مربوطه است ، به نظر می رسد امکان کنترل و راستی آزمایی این شیوه بسیار مناسبتر از شیوه سرشماری و پرسش مستقیم از افراد است .

پ – اختلاف بر اساس دوره زمانی مرجع . این که فرد بیکار یا شاغل در طول چه مدت دارای شغل یا بیکار بوده اند ، باعث اختلاف در نتیجه محاسبات خواهد شد . به عنوان مثال ، در ایران مبنای شاغل بودن آنست که فرد در طول " آخرین هفته قبل از سرشماری " چه وضعیتی را داشته است . به عبارت دیگر ، اگر فردی در طول چندین ماه دارای شغلی نبوده ولی در هفته مورد نظر ( آخرین هفته قبل از سرشماری ) شاغل باشد ، آن فرد در گروه افراد شاغل محسوب می شود که این امر می تواند تحلیلهای اشتغال و بیکاری و نتیجه آن به صورت تعیین سیاستهای اشتغال و بیکاری را با انحراف مواجه کند . از طرف دیگر ، میزان ساعات اشتغال نیز در این زمینه موثر است به طوری که تا قبل از سال 1384 در ایران ، شاغل فردی تلقی می شد که در طول هفته مورد نظر " حداقل 16 ساعت " در شغل خود فعالیت داشته باشد ولی در تعریف جدید ، شاغل فردی تلقی می شود که " حداقل یک ساعت " در شغل خود فعالیت داشته باشد . در تعریف جدید ، تعداد بیکاران کمتر از حد و تعداد شاغلین بیشتر از حد محاسبه خواهد شد .

با توجه با اختلافات عمده فوق و سایر اختلافات جزئی تر ، مقایسه اشعغال و بیکاری میان کشورهای مختلف باید با احتیاط و انجام تعدیلات صورت گیرد .               

2 – تعاریف در ایران . در نظام محاسبات نیروی کار در ایران ، ابتدا باید کل جمعیت کشور را به دو بخش تفکیک کرد . بخش اول جمعیت در سن کار ( جمعیت ده ساله و بیشتر ) و بخش دوم جمعیت کمتر از این سن است . بدیهی است که امکان اشتغال افراد در سنین پایینتر از ده ساله نیز وجود دارد ولی این گروه در محاسبه شاغلین در نظر گرفته نشده و عنوان عمومی " کودکان کار " برای آنها بیان می شود . پس تا اینجا جمعیت با سن کمتر از ده سال از مجموعه آماری حذف خواهد شد . جمعیت ده ساله و بالاتر نیز خود به دو گروه تقسیم می شود که یکی جمعیت فعال و دیگری جمعیت غیرفعال است . جمعیت غیرفعال که شامل محصلین ، افراد خانه دار و افراد با درآمد بدون کار ( مانند افرادی که شاغل نیستند ولی از محل اجاره داری ملک ، دریافت سود سهام ، حقوق بازنشستگی و ... درآمد دارند ) می شود نیز از محاسبات خارج شده و در نهایت ، جمعیت فعال کشور مشمول تعریف شاغل یا بیکار می شود . جمعیت فعال یا شاغلند یا بیکار . شاغلین در گروههای شغلی مختلف هستند و جمعیت بیکار نیز به چند گروه تقسیم می شوند ( بیکار قبلاً شاغل و بیکار قبلاً غیرشاغل ) . بدین ترتیب ، جمعیت بیکار در واقع " بیکار جویای کار " هستند و در اطلاعات آماری منتشره نیز معمولاً با عنوان " بیکار ( جویای کار ) " ارائه می شود . در آخرین تعریف ملاک عمل مرکز آمار ایران " شاغل فردی است در سن کار که در طول زمان مورد نظر حداقل یک ساعت در شغل خود فعالیت داشته یا بنا به دلایلی ترک موقت از شغل دارد " .     

3 – شاخصها . برای ارائه نتایج محاسبه وضعیت نیروی کار ، از شاخصهای مختلفی استفاده می شود . نرخ مشارکت ( نرخ فعالیت ) حاصل تقسیم جمعیت فعال به جمعیت ده ساله و بالاتر است . نرخ اشتغال ( میزان اشتغال ) از تقسیم جمعیت شاغل به جمعیت فعال و نرخ بیکاری ( میزان بیکاری ) از تقسیم جمعیت بیکار به جمعیت فعال به دست می آید . نرخ بیکاری یکی از مهمترین شاخصهای مهم در ارزیابی وضعیت اقتصادی جامعه است . برای مثال ، در سرشماری سال 1390 کل کشور ، جمعیت کشور برابر با 75149669 نفر ، جمعیت ده ساله و بالاتر برابر با 63241000 نفر ، جمعیت فعال برابر با 24107000 نفر ، جمعیت شاغل برابر با 20547000 نفر و جمعیت بیکار برابر با 3560000 نفر بوده است که بدین ترتیب نرخ مشارکت ( نرخ فعالیت ) 38 درصد ، نرخ اشتغال 85 درصد و نرخ بیکاری 15 درصد بوده است ( اعداد تقریبی است ) .   

4 – اطلاعات آماری . بر اساس اطلاعات آماری بانک جهانی در سال 2013 ، ایران رتبه 123 از میان 179 کشور را در زمینه نرخ بیکاری دارد ( 122 کشور وضعیتی مناسبتر از ایران داشته اند ) . کمترین نرخ بیکاری مربوط به کشور قطر ( دو دهم درصد برای مردان ) و بیشترین نرخ بیکاری ( رتبه 179 ) مربوط به کشور کوزوو ( 56 درصد برای مردان ) است . در ایران و در سال 1392 ، نرخ بیکاری کل کشور 4/10 درصد بوده که بیشترین میزان مربوط به استان لرستان ( 1/17 درصد ) و کمترین میزان مربوط به استان گلستان ( 8/5 درصد ) است . همچنین شاخص مهم دیگر ، نرخ بیکاری در سنین 15 تا 29 سال است که این نرخ در کل کشور 1/21 درصد با بیشترین میزان در استان کهگیلویه و بویراحمد ( 8/39 درصد ) و کمترین میزان در استان گلستان ( 8/10 درصد ) می باشد .   

5 – سازمان بین المللی کار . نهاد متولی محاسبات نیروی کار در ایران ، مرکز آمار ایران است که محاسبات کامل را در مقاطع پنج ساله ( و قبلاً ده ساله ) انجام می دهد ( برای سالهای 1335 ، 1345 ، 1355 ، 1365 ، 1375 ، 1385 ، 1390 ) . در سالهای میانی سرشماری کامل صورت نگرفته و اطلاعات مورد نیاز به صورت " برآورد " محاسبه می شود . نهاد متولی قوانین نیروی کار در ایران ، وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی است . در سطح بین المللی ، سازمان بین المللی کار ( ILO ) متولی انجام محاسبات ، تعیین استانداردها و تدوین قوانین بین المللی در این زمینه می باشد که در سال 1919 ( در فاصله دو جنگ جهانی ) تشکیل شده و به عنوان یکی از سازمانهای زیرمجموعه سازمان ملل متحد فعالیت می کند .     

6 – مفاهیم وابسته . همان گونه که بیان شد ، نظریه های متعدد و مهمی در زمینه اثر اشتغال و بیکاری در وضعیت اقتصادی یک کشور وجود دارد که با صرفنظر کردن از این نظریه ها ، به بیان مختصر چند مفهوم وابسته به بحث اشتغال پرداخته می شود :

الف – بیکاری فصلی . بیکاری فصلی نوعی از بیکاری است که به دلیل تغییرات تقاضای کار در فصول خاص به وجود می آید . بیکاری در زمانی که برداشت محصول در کشاورزی کاهش می یابد و بیکاری در ماههایی که به دلایلی مانند سرما ، سطح فعالیتهای ساختمانی ( ساخت و ساز ) کاهش می یابد از این نوع هستند .

ب – بیکاری طبیعی .معمولاً بهترین وضعیت در یک اقتصاد ، وضعیت " اشتغال کامل " است که در آن تمامی افراد در سن فعالیت ( طبق تعریفی که بیان شد ) ، دارای شغل باشند ولی به دلایلی مانند بیکاری فصلی ، جابجایی شغلی ، تغییر فعالیت کارخانجات و مانند آنها ، همواره درصدی از جمعیت فعال فاقد شغل می باشند که به این گونه بیکاری ، بیکاری طبیعی گفته می شود . نرخ مجاز برای بیکاری طبیعی معمولاً تا پنج درصد در نظر گرفته می شود .

پ – تراز کار-سرمایه .فناوری تولید می تواند فناوری کاربر ( LABOUR INTENSIVE )یا سرمایه بر ( CAPITAL INTENSIVE ) باشد . به عبارت دیگر ، فعالیت کاربر فعالیتی است که در آن ، تولیدات بر پایه استفاده بیشتر از نیروی کار می باشد و فعالیت سرمایه بر ، تولیدات بر پایه استفاده بیشتر از سرمایه است . به عنوان مثال ، اگر کارخانه ای خطوط تولید خود را بر اساس ماشین آلات اتوماتیک طراحی کند ، این امر باعث می شود که آن فعالیت استفاده کمتری از نیروی کار و استفاده بیشتری از سرمایه کند . در این زمینه باید گفت اولاً با تعریف نیروی کار به عنوان " سرمایه انسانی " باید به بازتعریف این مفاهیم پرداخت ، ثانیاً فعالیت سرمایه بر ممکن است در کوتاه مدت منجر به کاهش سطح اشتغال شود ولی در بلندمدت ، نیروی کار بیشتری برای تولید همان خطوط سرمایه بر باید به کار گرفته شود و ثالثاً ، سرمایه بر شدن فعالیت باعث می شود تقاضا برای نیروی کار ساده کاهش یافته و تقاضا برای نیروی کار متخصص افزایش یابد و در نتیجه ، سطح مهارت و تخصص عمومی نیروی کار افزایش خواهد یافت .

ت – تحرک کار . تحرک کار به معنای جابجایی نیروی کار می باشد که یا به صورت افقی است یا عمودی . تحرک افقی به معنای جابجایی نیروی کار میان بخشهای مختلف اقتصادی است ( مانند تغییر شغل فرد از بخش کشاورزی به بخش صنعت ) و تحرک عمودی به معنای جابجایی فرد در همان شغل و در رده های بالاتر ( از طریق آموزش و کسب مهارتهای بالاتر ) می باشد . بدیهی است تحرک افقی در کوتاه مدت منجر به بیکاری فرد جهت یافتن شغل جدید در بخشی که قبلاً تجربه کمتری در آن داشته خواهد شد .           

برچسب ها

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی

نظرات ارسال شده


  1. parisa : هر چند روز یکبار به سایت خوب و علمی شما سرمیزنم واز مطالب پربارش استفاده میکنم خصوصاً در دروس دانشگاهی ام.
    واقعاً سایت خوب و بی حاشیه ای دارید.
    این مطلب هم برای رشته بنده که اقتصاد می باشد کاملاًتأثیر گذار و راهنمای خوبی بود.
    متشکرم
    پاسخ : سپاس از لطف فراوان شما دوست عزیز
    شاد و موفق باشید



  1. shadi : سلسله مباحث اقتصادی جنابعالی راباشوق تمام پیگیری خواهم کرد.
    تمامی اطلاعات وآمارها وتعاریف ذکرشده،کمک بسبارخوبی است به مادانشجویان ودیگرکاربران داخل وخارج سایت
    ازشمابرای این همه وقت وزحمتی که گذاشتیدمتشکرم
    عالی بود.


  1. معصومه : با سلام خدمت کاربر ارجمند آشنا :

    از جنابعالی بابت پاسخ کامل و جامعی که به سوال اینجانب دادید متشکرم .

    سلامت و پاینده باشید .


  1. پریساصادقی : خیلی دنبالش گشتم ،عالی بود.مرسی ashena


  1. amir : باسلام ودرودفراوان خدمت کاربر گرامی ashena:
    مطلب بسیارمفیدوجذابی ارائه فرمودید که درآن آمارها وارقامی ازسازمانها ونهادهای بسیارمعتبرجهانی وجودداشت.
    استنادجنابعالی به این سازمانهای معتبر،وزن مطلب رابسیاربالابرده وطبیعتا برای خواننده نیز جذابیتهای خاص خودرادارد.
    موضوع اشتغال وبیکاری،ازجمله مواردی است که دقیقا باسلامت جسمی،روحی،وفرهنگی یک جامعه سروکاردارد.
    دیده ایم که درجوامعی که آماربیکاری بالاتربوده،آمارفقر فرهنگی،فقرسلامت،وعدم امیدبه زندگی نیز بالاتربوده است.
    مطلب جنابعالی،(باتوجه به تخصص فوق العاده تان)ارزشمند است وماکت کوچکی ازوضعیت کارواشتغال راپیش روی همه خوانندگان محترم قرارداده است.
    بنده بسیاراستفاده کردم وازشماتقدیروتشکرمیکنم
    موفق باشید.


  1. آشنا : با سلام و تشکر از کاربران محترم
    در پاسخ به سوال کاربر محترم MASOOMEH موارد زیر را عرض می کنم :
    1 - سن رسمی کار در ایران معادل 15 سال است زیرا در ماده 79 قانون کار ، آمده است که \" به کار گماردن افراد کمتر از 15 سال تمام ممنوع است \" و در ماده 80 همین قانون آمده است که کارگری که سنش بین 15 تا 18 سال تمام باشد ، \" کارگر نوجوان \" نامیده می شود . همچنین بر اساس ماده 84 قانون کار در ایران ، حداقل سن رسمی برای کارهای خاص ، 18 سال است ولی این امر برای کلیه مشاغل صادق نیست و بر اساس این ماده قانونی : \" در مشاغل و کارهایی که به علت ماهیت آن یا شرایطی که کار در آن انجام می شود برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیان آور است ، حداقل سن کار 18 سال تمام خواهد بود \" . البته این صرفاً مربوط به کار مورد نظر به صورتی که \" برای سلامتی یا اخلاق کارآموزان و نوجوانان زیان آور باشد \" است ولی در حقیقت ، سن رسمی کار در ایران همان 15 سال است . این که در سرشماریهای جمعیتی ، شاغلان 10 ساله و بالاتر مورد استفاده قرار می گیرد ، صرفاً جنبه اطلاعات آماری داشته و به معنای تایید سن کار در ایران نیست . بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 به عنوان آخرین سرشماری موجود ، از تعداد 5671000 ایرانی در سن 10 تا 14 سال ، تعداد 87000 نفر ( یک و نیم درصد ) شاغل یا بیکار جویای کار بوده و در رده محصل و ... ( غیرفعال اقتصادی ) طبقه بندی نمی شوند .
    2 – بر اساس ماده 2 مقاوله نامه 182 سازمان بین المللی کار (ILO) که در سال 1999 ( 1377 ) به تصویب رسیده و به عنوان \" مقاوله نامه ممنوعیت و محو بدترین اَشکال کار کودک \" است ، \" اصطلاح کودک در مورد کلیه اشخاص زیر 18 سال به کار برده می شود \" . به موجب بند 1 ماده 4 مقاوله نامه ، \" انواع کار ... باید در قوانین یا مقررات ملی یا توسط مقام صلاحیت دار ، پس از مشاوره با سازمانهای کارفرمایی و کارگری مربوط و با در نظر گرفتن معیارهای بین المللی مربوطه ... تعیین شود \" . مقاوله نامه 182 سازمان بین المللی کار در آبان ماه 1380 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسیده است و هیات وزیران در اردیبهشت ماه 1383 ، تعداد 36 مورد کار غیرمجاز برای کودکان را در قالب مشاغلی مانند کار در نانواییها ، غسالخانه ، قالیبافی ، ریسندگی ، پالایشگاه ، کارهای ساختمانی ، کار در ارتفاع بیش از 5 متر در دکلها ، دباغی ، مخازن سربسته و ... به تصویب رسانده است که بر اساس همین مصوبه ، برای کارفرمایان متخلف ، مجازاتی برابر با سه ، شش و 12 ماه حبس ( به ترتیب برای باز اول ، بار دوم و باز آن به بعد ، در صورت تکرار ) در نظر گرفته شده است .



  1. hamed pazooki : واقعا چقدرعالی تشریح نمودید
    ازشماممنونم.هرچه بایددرمورداشتغال،بیکاری،آمارهای مربوط به آن،واطلاعات دیگری دراین مورد بدانم،دانستم
    شیوه بیان شما عالی است
    ازشماخیلی متشکرم


  1. habibi : AAli bood
    Mersi


  1. mahsa : باعرض سلام
    ازشماتقدیروتشکردارم.زیرا درسلسله مباحث اقتصادی خود،که بسیارواضح وروشن نیزبیان نمودید،نکات خیلی خوب ومفیدی راذکرنمودید.
    این مطلب نیز برایم خیلی جذاب وخواندنی ومفیدبود.تعریف اشتغال وبیکاری،تشریح سن کاردرایران وسایرکشورها،آماروارقام بسیارجالب ازوضعیت کودکان کار،وسایرمفاهیم مانند ترازکاروسرمایه وتحرک افقی وعمودی ،بسیارآموزشی وعالی بودند.
    ازلطف شما بسیاربسیارممنون وسپاسگزارم
    موفق باشید


  1. معصومه : با عرض سلام خدمت شما
    از بابت نگارش و ارسال این مقاله بسیار مفید که با قلمی شیوا و روان نگاشته شده تشکر می کنم. مثل مطالب قبل خیلی خوب مختصر و مفید بود. سن اشتغال در ایران که ذکر کرده اید از ده سال به بالا محاسبه می شود یعنی اینکه از سن ده سالگی کار کردن قانونی است و اگر جایی کارگر ده ساله داشته باشند منع قانونی ندارد؟

    باز هم ممنونم بابت زحمتی که کشیدید. موفق و پاینده باشید

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید: